Diyafram Açıklığının Fotoğrafa Etkileri, Alan derinliği nedir? Alan derinliğini etkileyen hususlar.

Daha önce bir çok kez diyaframın 2 temel fonksiyonu olduğunu, bunlardan birinin dışarıdan giren ışık miktarını ayarlamak, diğerinin ise net alan derinliği olduğunu belirtmiştik.

Diyafram, alan derinliğini ayarlamamızda kullanılan ayarlardan biri olmakla birlikte, alan derinliği sadece diyafram açıklığına bağlı değildir. Alan derinliğini etkileyen hususlar şunlardır:

  1. Diyafram açıklığı (diyaframın kısık veya açık oluşu)
  2. Objektifimizin açısı (geniş açılı mı, dar açılı mı oluşu)
  3. Fotoğrafta netlik yaptığımız obje ile makine (sensör) arasındaki mesafe.

Yine daha önceki derslerde pek çok kez diyafram açıklığına ilişkin bilgi vermiştik. Burada iki hususu tekrar hatırlatmak istiyorum. Birincisi; diyaframı açınca net alan derinliğinin azaldığı, yani netlik yaptığımız objenin önünde ve arkasında bulunan cisimlerin bulanık göründüğü, diyaframı kısınca ise net alan derinliğinin arttığıdır. İkincisi ise diyafram açıklığının objektiften objektife değişiklik göstereceği ve en açık diyafram değerinin sabit olmadığıdır. Piyasada makinelerle birlikte satılan pek çok objektif (ki bunlara kit lens deniyor); f3,5-5,6 veya f3,5-6,3 gibi diyafram açıklık değerlerine sahiptir.

alan derinliği kemal1

Bir lensin (objektifin) kalitesini belirleyen en önemli hususlardan biri en açık diyafram değeridir. f2,8 ve altında diyafram açıklığına sahip objektifler kaliteli ve buna bağlı olarak pahalıdırlar.

Peki neden bir objektifin üzerinde iki tane diyafram değeri yazar?

Çünkü bu objektifler zoom (değişken açılı) objektiflerdir ve objektifin geniş açı değerinde (görüntüyü uzak gösteren ve daha geniş alanı gören açı değerinde) diyafram açıklığı daha geniş olur. Açı daraldıkça (yani görüntüyü yakınlaştıran ve görüş açısını daraltan açı değerlerinde) diyaframın en açık olabildiği miktar diğerine göre daha azdır. Örnek olarak 18-135 mm’lik  f3,5-5,6 diyafram açıklıklı bir lensi ele alalım. f3,5 değerinin anlamı; 18 mm’lik görüş açısında iken diyaframı 3,5 değerine kadar açabileceğimiz, oysa 135 mm değerine zoom yaptığımızda diyaframımızı en fazla 5,6 değerine kadar açabileceğimizdir.

Dar açı değerlerinde de açık diyafram üretebilmek için objektiflerde daha farklı diyoptri (kırıcılık derecesi) değerlerine sahip ve fazla sayıda mercek kullanmak gerekir. Bir lensin diyafram açıklığını mm olarak hesaplamak gerekirse, o lesin odak uzunluğunu, diyafram açıklığına böleriz. Örneğin 300 mm’lik bir lensin en açık difram değeri 5,6 olsun. Bunun anlamı diyafram açıklığımızı 5,6 değerine getirdiğimizde; 300/5,6=53,57 mm çapında bir diyfaram açıklığının oluştuğudur. Aynı lensi 1,4 diyafram açıklığına sahip olarak üretecek olsaydık; 300/1,4=214,28 mm yani yaklaşık 21 cm’lik bir diyaframı olmalıydı. Bu büyüklükte diyaframa sahip bir lensin mercekleri çok iri ve kendisi de aşaırı ağır olurdu. Bu merceklerin cam yapılarına katılan kırıcılık artırıcı ek metal veya organik unsurlarla, merceklerin yüzeylerinde kullanılan daha kaliteli antiröfle kaplamaları nedeniyle bu objektiflerin maliyetleri  yükselir. Ek olarak bunların mekanik ve elektronik kontrol sistemleri de daha karmaşıktır. Bu nedenlerle piyasada satılan ucuz lenslerin en açık objektif değerlerinin 3,5-5,6 veya 4-6,3 gibi seviyelerden başladığını görürüz. Kıyas için aşağıda 2 lensi ve fiyatlarını vermek istiyor, ikisi arasındaki neredeyse 6 katlık fiyat farkına dikkatinizi çekmek istiyorum.

Canon 18-135 mm lens.Diyafram açıklığı 3,5-5,6. Fiyatı: 1149 TL (http://fotografium.com/canon-efs-18-135mm-f35-56-stm-is-lens#.VJk5vl4gKA)

Canon 18-135 mm lens.Diyafram açıklığı 3,5-5,6. Fiyatı: 1.149 TL (http://fotografium.com/canon-efs-18-135mm-f35-56-stm-is-lens#.VJk5vl4gKA)

canon 24-70mm lens. Diyafram açıklığı 2,8.Fiyatı: 6299 TL (http://fotografium.com/canon-ef-24-70mm-f2-8l-ii-usm-lens#.VJk6vl4gKA)

Canon 24-70mm lens. Diyafram açıklığı 2,8. Fiyatı: 6.299 TL (http://fotografium.com/canon-ef-24-70mm-f2-8l-ii-usm-lens#.VJk6vl4gKA)

Aşağıda Sigma’nın f:2,8 değerinde 200-500 mm’lik zoom lensinin videosu yer almaktadır. Tele lenslerde odak çapı büyüyüp, f stop değeri küçüldükçe (diyafram açıklığı arttıkça) lensin ne denli irileştiğini fark etmek için yeterli olacaktır sanıyorum.

Şimdi konumuza tekrar dönelim. Net alan derinliğini etkileyen 1. husus ise diyafram açıklığıdır demiştik. Açık diyafram değerlerinde alan derinliği düşerken, kısık diyafram değerlerinde alan derinliği artar. Aşağıdaki fotoğraflarda diyafram açıklığının bu etkisi gayet güzel gösterilmiştir. (Kaynak: http://www.turknikon.com/alan-derinligi-nedir-dof-20956 )

Diyafram açıklığının alan derinliğine etkisinde dair örnek. Kaynak: http://www.turknikon.com/alan-derinligi-nedir-dof-20956

Diyafram açıklığının alan derinliğine etkisinde dair örnek. Kaynak: http://www.turknikon.com/alan-derinligi-nedir-dof-20956

Alan derinliğini etkileyen 2. husus ise objektifin görüş açısı idi. Görüş açısı ya da kısaca açı ne demektir? Yine evvelki derslerimizde bu hususu bahsetmiş olmakla birlikte yeniden kısaca özetleyelim:

Objektiflerin ne kadarlık görüş alanını gösterdiğini objektifin açısı ile belirliyoruz. Geniş açılı lensler daha geniş bir alanı gösterir yani görüntüyü uzaklaştırır. Dar açılı lensler ise görüntüyü daha yakında gösterir dolayısıyla dar bir alanın görüntüsünü alır. Lensin bu görüş açısını belirleyen husus, o lensin içindeki tüm merceklerin işini tek başına yapan merceğin odak çapıdır (=odak uzaklığı). İşte merceklerin üzerinde yazan 50 mm, 18-135 mm gibi ifadeler bu odak uzaklığını temsil eder. 50 mm odak uzaklığına sahip lense normal açılı lens diyoruz. 50 mm’lik lens büyütme ya da küçültme yapmaz. Görüntüyü birebir eşit boyutta gösterir.

0125 0124

  • 50 mm’nin altı geniş açılı (örneğin 10 mm lens, 24 mm lens gibi),
  • 50 mm’nin üstü ise dar açılıdır (örnek 90 mm, 500 mm).
  • Açısı değiştirilebilen lenslere Zoom (değişken açılı) lens denir (örnek 18-55 mm, 70-200 mm gibi).
  • Açısı değiştirilmeyen lenslere de doğal olarak sabit açılı lens diyoruz. (10 mm, 24 mm, 50 mm, 105 mm vb).

Objektifte açı kavramının ne olduğunu anladıktan sonra, bunun net alan derinliğine etkisine dönelim: Açı genişledikçe net alan derinliği de genişler. Tersine açı daraldıkça net alan derinliği daralır. Örneğin 18-135 mm lensimizle bir parkta karşımızda duran arkadaşımızın fotoğrafını çektiğimizi farzedelim. Arkadaşımızla aramızdaki mesafemizi ve diyafram açıklığımızı hiç değiştirmeden sadece zoom yaparak iki tane fotoğraf çektiğimizi düşünelim. 18 mm ile birinci fotoğrafı, 135 mm ile ikinci fotoğrafı çekersek; birinci karede net alan derinliği daha fazla, ikinci karede daha az olacaktır. Bu durumu aşağıdaki iki fotoğraf gayet güzel izah etmektedir (kaynak: http://vedatkonyali.wordpress.com/2009/08/23/alan-derinligi-depth-of-field/ ):

Odak çapının alan derinliğine etkisi. Kaynak: http://vedatkonyali.wordpress.com/2009/08/23/alan-derinligi-depth-of-field/

Odak çapının alan derinliğine etkisi. Kaynak: http://vedatkonyali.wordpress.com/2009/08/23/alan-derinligi-depth-of-field/

Alan derinliğini etkileyen 3. husus ise fotoğrafı çekilen (netlik yaptığımız) cisimle makinemiz arasındaki mesafe idi. Cisme yaklaştıkça net alan derinliği kısalırken, cisimden uzaklaştıkça alan derinliği artar. Macro (yakın çekim) fotoğraflarında alan derinliğinin oldukça sığ olduğunu fark etmişsinizdir. Bunun nedeni bir çiçek, böcek vs. çekerken  o cisme mümkün olduğunca yaklaşmamızdır. Cisimden uzaklaştıkça net alan derinliği giderek artacaktır.

alan derinliği kemal2

alistair_hoobs

Macro fotoğraflarda alan derinliği daha azdır. Kaynak: http://blog.fotografium.com/alan-derinligi-nedir-nelere-baglidir/

Bu bilgilerden sonra alan derinliğine etki eden bu 3 hususu tekrar değerlendirelim:

  • Alan derinliğini artırmak için: Diyaframı kısmalı, Objeden uzaklaşmalı ve geniş açılı lens kullanmalıyız,
  • Alan derinliğini azaltmak için ise: Diyaframı açmalı, objeye mümkün olduğunca yaklaşmalı ve dar açılı lens kullanmalıyız.
  • Bu üç hususu aynı anda gerçekleştirmemiz mümkün olamıyorsa en azından birini ya da ikisini sağlamalıyız.
Yeri gelmişken alan derinliği neden artırılır ya da azaltılır buna dair bir kaç cümle söyleyelim. Güzel bir manzara önünde bir yakınınızın fotoğrafını çekeceğinizi ve arkadaki güzel manzaradaki tüm detayların net olarak görünmesini istiyorsunuz diyelim. Bu durumda elbette ki alan derinliğimizin geniş olması lazımdır. Oysa aynı şahsın fotoğrafını karışık ve çirkin görünen bir arka planın önünde çekmek zorunda kaldığınızı farz edelim. Bu durumda ise alan derinliği azaltılmalı ve arka plandaki karmaşa bulanıklıkla giderilmelidir. Alttaki örnek sanıyorum ne demek istediğimi açıklamaya yeterli (http://blog.fotografium.com/alan-derinligi-nedir-nelere-baglidir/):
Kaynak: http://blog.fotografium.com/alan-derinligi-nedir-nelere-baglidir/

Arka planı bulanıklaştırarak öndeki esas konunun yalın bir şekilde öne çıkarılması. Kaynak: http://blog.fotografium.com/alan-derinligi-nedir-nelere-baglidir/

Bu bilgilerden sonra konunun daha iyi pekişmesi ve deneyim kazanma amacıyla makinenizi A (Av) moduna alarak çeşitli denemeler yapın. Önce obje ile mesafenizi koruyarak ve zoom yapmadan sadece diyafram değerinizi değiştirerek ve 3’er stop artırarak çekimler yapın. Ardından diyafram açıklığınızı değiştirmeden, obje ile mesafenizi değiştirerek çekimler yapın. Son olarak da mesafenizi ve diyaframınızı sabit tutun ama zoom yaparak (yani objektif odak uzaklığını değiştirerek) farklı yakınlaştırma oranları ile çekimler yapın ve neticeleri kıyaslayın.

%d blogcu bunu beğendi: