Manuel Modda DSLR Kullanımı (Enstantane, Diyafram,ISO ayarlamaları)

M yani Manuel modda makinenin hız ve diyafram ayarları bizim tarafımızdan yapılacaktır. Burada esas bilmemiz gereken şey; doğru ayarları nasıl bulacağımızdır. Daha önce bahsettiğimiz üzere makine içinde pozometre (ışıkölçer) denilen bir sensör yer almaktadır ve bu sensör kadraja alınan konunun ışık miktarını ölçerek hangi ayarlarla çekim yapacağımıza yol gösterir.

ISO ayarları ve Pozometre (ışıkölçer)

Pozometrenin ölçüm hesaplamaları bütünüyle ISO değeriyle ilişkilidir. Bu nedenle çekim sırasında kullanacağımız ISO değerini önceden belirlemeli ve ISO tuşuyla ya da menü içindeki ISO ayarları kısmından ayarımızı yapmalıyız.
Peki hangi ISO değeri kullanılmalıdır? Bildiğiniz üzere ISO; sensörün ışığa olan hassasiyetini belirleyen bir ayardır. ISO yükseldikçe sensörün ışığa hassasiyeti artar. Makine içindeki pozometre, ISO’yu referans alarak, perde hızının ve diyafram değerinin ne olacağını belirlememizi sağlar.
Belirlenen bu değerleri çekim koşulları, konunun özellikleri ve bizim fotoğrafta elde etmek istediğimiz çeşitli hususlara göre yeniden düzenleriz. ISO’yu yükselttikçe perde hızını da yükseltebilme ya da diyaframı daha da kısabilme imkanı elde ederiz. Ancak yüksek ISO değerlerinde, sensörün yapısını oluşturan, ışık enerjisini algılayarak elektrik akımına çeviren mikro transistörlere daha yüksek voltaj gönderileceği için ısınma nedeniyle “Noise” adı verilen görüntüde kirlenme oluşur. Bu nedenle mümkün olan en küçük ISO değerini seçmek en uygun olanıdır.
Peki ortam için yeterli olan en düşük ISO değerini nasıl bileceğiz? Normal şartlarda, gündüz saatlerinde dış ortamda bir manzara fotoğrafı, insan fotoğrafı vs. çekiyorsak ya da flaşla çekim yapacağımız zaman ISO için ideal değer 100’dür. Normal açılı bir lensle Tripod kullanmadan elle çekim yaparken görüntüyü titretmeden kullanabileceğimiz en yavaş çekim hızı 1/60 sn’dir. Deneyimli bir fotoğrafçı 1/30 sn enstantane hızında da görüntüyü bulanıklaştırmadan çekim yapabilir. Ama 1/15 sn ve uzun perde sürelerinde kimse çekimi başaramaz. O nedenle ortam ışığı; hız değerimizi 1/60 sn’nin altına inmemize müsaade etmiyorsa (yani karanlıksa) ISO değerimizi yükselterek, sensörün ışığa hassasiyetini yükseltiriz ve böylece daha hızlı perde sürelerinde çekimi gerçekleştirebiliriz. Ayrıca dar açılı (tele) lenslerde 1/60 perde hızı da yetersiz kalacaktır. O nedenle Odak Uzunluğu X 2 hesabıyla minimum perde hızını bulmamız gerekir. (Örnek: 105 mm’lik bir dar açılı lensle çekim yapıyorsak perde hızımız 105×2=210 hesabıyla 1/250 olmalıdır.) Ya da net alan derinliğini artırmak için diyaframı daha fazla kısmak istiyorsak ve bu durumda hız makineyi titretmeyecek minimum hız değerinin  altına geriliyorsa yine ISO’yu yükseltmemiz gerekir.  Öte yandan yüksek hareketli cisimlerin hareketini dondurmak için perdemizin çok kısa sürede açılıp kapanması gerekir (1/500 sn, 1/1000 sn. gibi). Ortam ışığı az ise ve yüksek perde hızlarında çekim yaparsak, görüntü karanlık oluşacaktır. Zaten ışığın yetersiz olduğunu makinemizin pozlama değeri (poz telafisi) izleme kadranında da görebiliriz. Bu durumda ya diyaframı açmalı ya da ISO’yu yükseltmeliyiz.
ISO değerleri genellikle 100 ile başlar ve 2’şer kat artarak devam eder. Makinelerde karşınıza gelecek ISO değerleri; 100, 200, 400, 800, 1600, 3200, 6400, 12800, 25600, 51200  ve 102400’dür. 100 ile 3200 arası ISO değerleri bir çok makinede yer alırken, 6400 ve üzeri değerler sadece son bir kaç yılda üretilen üst sınıf makinelerde mevcuttur.

Perde Hızı ve Diyafram ayarları

Enstantane ve Diyafram ayarlarını nasıl yapacağımız anlatmadan önce kısaca bu iki konuyu tekrar hatırlatalım:
Enstantane; sensörün önünde yer alan perdenin (örtücünün) hız ayarlarına verilen addır. Bu itibarla enstantanenin birimi saniyedir. Yani ne kadar saniye ya da saniyenin kaçta biri kadar süre ile perdenin açık kalıp, görüntünün sensör üzerine düşeceğini ifade eder. Genel olarak makinelerde şu enstantane değerleri yer alır:
B (Bulb), 30″  25″  20″  15″  13″  10″  8″  6″  5″  4″  3,2″  2,5″  2″  1,6″  1,3″  1″ 
0,8  0,6  0,5  0,4  1/3  1/4, 5  1/6  1/8  1/10  1/13  1/15  1/20  1/25  1/30  1/40  1/50  1/60  1/80  1/100  1/125  1/160  1/200  1/250  1/320  1/400  1/500  1/640  1/800  1/1000  1/1250  1/1600  1/2000  1/2500  1/3200  1/4000  1/5000 16400  1/8000
Bu sayılardan 1 saniye, 1/2 ve 2 saniyenin katları şeklinde olanları tam enstantane stoplarıdır. Yani 30-15-8-4-2-1-1/2-1/2-1/4-1/8-1/15-1/30-1/60-1/125-1/250-1/500-1/1000-1/2000-1/4000-1/8000 şeklindeki sayılar tam stop değerleridir.
Yukarıdaki mavi renkli değerler 1 sn ve 1 sn’den daha uzun perde açıklığına karşılık gelen sürelerdir. Kırmızı renkli olanlar ise 1 saniyeden daha kısa perde hızı değerleridir. B modunda ise deklanşöre bastığınız sürece perde açık kalır, bırakınca kapanır. 1 sn’den sonraki enstantane değerlerinde ise 1 sn’den daha kısa süreler söz konusudur. Yani 1/”verilen değer kadar süre ile perdenin açık kalması gerçekleşir. Örneğin 125 enstantane ile çekim yapmak demek; perdenin saniyenin 125’te 1’i kadar sürede açılıp kapandığı anlamına gelir. 1000 enstantane ise 1/1000 sn demektir. Tekrar hatırlatılması gereken nokta; tripodsuz çekim yaparken  perde hızımız en az objektifin odak çapıX2 hesabına uygun bir bir değer olmalıdır. Genel bir kural olarak 50 mm’nin üzerinde odak çapına çıkmadığımız sürece hız değerimiz 1/60 ve üzerinde olmalıdır. Aksi taktirde görüntü bulanık çıkacaktır. Hız yavaşladıkça (enstantane değeri küçüldükçe) bu bulanıklık giderek artar.
Diyafram ise, objektifin içinde yer alan açıklık çapı ayarlanabilir bir delik oluşturan mekanik sistemdir. Diyafram açıklık değerleri şu rakamlarla gösterilir:
 1.0  1.1  1.2  1.4  1.6  1.8  2.0  2.2  2.5  2.8  3.2  3.5  4.0  4.5  5.0  5.6  6.3  7.1  8.0  9.0  10  11  13  14  16  18  20  22  25  29  32  36  45  64
Diyafram açıklığının ölçüsü olarak dünya genelinde kabul gören sistem İngiliz sistemidir.  Uluslararası diyafram birimi f / stop‘tur. İngiliz sistemine göre diyafram açıklık değerleri şu şekilde sıralanır:
f / 1- 1.4 – 2 – 2.8 – 4 – 5.6 – 8 – 11 -16 – 22 – 32 – 45 – 64
Bu f/stop değerleri tam f/stop değerleridir. Günümüzde pek çok makine ve lenste bu tam f/stop değerlerinin dışında, bu değerlerin yarısına veya üçte birine karşılık gelen ara f/stop değerleri de yer almaktadır.
Biri şu soruyu sorabilir:” bu sayıları kim, neresinden uydurmuştur? neden bu sayılar böyle anlamsız, tam olmayan kesirli sayılardan oluşuyor?”
Bu sorunun cevabı matematikte saklıdır. Tam f/stop değerleri 2 sayısının karekökünün üsleridir. Yani: √2=1,414213562373095’tir. Bu değer (1,4) F/1 den sonraki ilk tam F/stoptur. Bundan sonraki F/stop değeri (1,414213562373095)² dir ve sonuç 2’dir. diğer F/stop değerimiz (1,414213562373095)³ tür ve sonuç 2,82842712474619 dur ve 2,8 olarak yuvarlanır. Bu şekilde (1,414213562373095)ª değerleri diğer f/stop değerlerini verir. a değeri 4 olduğunda f değeri 4, ya da 7 olduğunda f değeri 11 olacaktır.
Bu sayıların matematik sırrından daha önemli olan ve asla unutulmaması gereken konu şudur: Objektifin markası, odak uzunluğu ne olursa olsun, F değerini 1 tam stop kıstığımızda makine içine giren ışık tam 2 kat azalır.  Tersine diyaframı 1 tam stop açtığımızda ise içeri giren ışık miktarı 2 kat artar. F değerlerinde sayı büyüdükçe açıklık küçülür, sayı küçüldükçe diyafram açıklığı  büyür.
diyafram ayarları
Diyaframı kısmak demek; makinenin içine daha az ışık girmesini sağlamak demektir ancak aynı zamanda diyaframı kısmak daha geniş Net Alan derinliği elde etmek demektir. Diyaframı açınca, makine giren ışık miktarı artar ve net alan derinliği azalır.
Şu ana kadar anlattıklarımızdan anlaşılacağı üzere, aynı kadraj ve aydınlanma özelliklerine sahip bir sahneyi, onlarca farklı ayar seçeneği ile çekmemiz mümkündür. Hız ile diyafram açıklığı arasında ters ilişki söz konusudur. Yani aynı ışık düzeyine sahip fotoğraf elde edebilmek için diyaframı kısarsak perde hızını yavaşlatmalıyız ya da daha hızlı perde kullanırsak diyaframı açmalıyız. Benzeri bir ilişki ISO için de geçerlidir. ISO’yu yükseltirsek perde hızını artırabilir, ya da diyaframı daha kısabiliriz.

Şimdi bu işleri makine üzerinde nasıl yapacağımızı görelim:

İlk olarak Manuel Modda çekim yapmayı ardından A (Av), S (Tv), P modlarında çekimlerin nasıl yapılacağını bunların işlevini öğreneceğiz. Bunun dışında kalan Scene (sahne) modları ve Custom (C) ya da User (U) ayarlarının nasıl ve ne için kullanılacağı bilgisini kendi makinenizin kullanım kılavuzundan öğrenmeniz yerinde olacaktır. Zira bu ayarlar makineden makineye önemli değişiklikler gösterebilir.
Makinenizin Mod kadranını M hizasına getirin. Burası manuel moddur. Bu modda tüm pozlama ayarlarını biz yapacağız.
pozlama butonları1

Resim 1

Ekran üzerinde yer alan yazı ve simgeler tüm makinelerde yaklaşık aynı olup, makine ve modele göre ekrandaki konumları değişiklik gösterebilir. Aşağıdaki şekilde makinenizin ekranında görebileceğiniz bu ayarlara ilişkin şekil ve işaretlerle bunların ne işe yaradıkları gösterilmiştir.

pozlama ekranı full

Şimdi makinenizde yetkinlik kazanma adına 3 ayara ilişkin antrenman yapalım.

1.Makinenizin ana kadranı da denilen ayar çarkını sağa ve sola çevirmeye başlayın. (bkz resim 1). Ekranda hangi ayarın değiştiğini gözlemleyin. Bu işlemle perde hızı dediğimiz ve ekran üzerinde 1/125, 1/60, 4″ gibi rakamlarla gösterilen ayarın değiştiğini göreceksiniz. Ayar çarkını en sola kadar çevirin ve hangi değere geldiğini görün. B yazdığını göreceksiniz. Deklanşöre basın ve sesi takip edin. Deklanşör basılı olduğu sürece perdenin açık kaldığını bırakınca kapandığını fark edeceksiniz. Şimdi ayar çarkını sağa doğru tek tek çevirmeye başlayın. Yazan değerlerin yukarıdaki “Perde Hızı ve Diyafram ayarları” bahsinde anlattığımız enstantane değerlerinin aynısı olduğunu göreceksiniz.

  1. Şimdi yine resim 1’de şeklini gösterdiğimiz Av tuşunu bulun. Bazı makinelerde Av tuşu +/- işareti ile gösterilir. Bu tuşu basılı tutarak ayar çarkını çevirmeye başlayın ve hangi değerin değiştiğini görün. Değişen değerin F5,6 F11, F3,5 şeklinde ifade edilen diyafram açıklığı değeri olduğunu göreceksiniz. Şimdi aynı şekilde sola doğru en son değere ulaşana kadar ayar çarkını çevirin. Ulaştığınız son değer o objektifin maksimum diyafram açıklığıdır. Bu değer ne kadar küçülüyorsa o objektifin ışık geçirgenliği o kadar yüksektir. Örneğin aynı odak çapına sahip iki lensten F değeri 1,8 olan lens, F3,5 olan lensten daha fazla ışık geçirgen bir lenstir ve  F1,8 olan diğerinden misliyle daha pahalı olacaktır. En açık diyafram değerinize ulaştıktan sonra çarkı sağa doğru çevirmeye başlayın. Ekranda değişen değerlerin yine yukarıdaki “Perde Hızı ve Diyafram ayarları” bahsinde anlattığımız diyafram açıklık değerleriyle aynı olduğunu göreceksiniz. Ancak başlangıç değeri ile son değer objektifinizin kalitesine göre farklılık arz edecektir.

3.Makinenizin gövdesinde yer alan ISO tuşunu bulun. Eğer bu tuş gövdede yer almıyorsa hızlı ayarlar menüsünün içerisinde ISO bölümününe gelin ve ISO değerlerinizin en başını ve en sonunu keşfedin. Aradaki değerlerin yukarıdaki ISO bahsindekilerle aynı olduğunu göreceksiniz. (100, 200, 400, 800, 1600, 3200, 6400, 12800, 25600, 51200  ve 102400)

Gelelim bu ayarları kullanarak doğru poz değerini bulmaya. Makinenizin ekranında aşağıdaki şekilde görülen Poz telafisi izleme kadranını bulun. Aşağıdaki resimde ortada 0’ın yer aldığı, kenarlarda -2 ve +2 ye doğru giden bir kadran bulunmaktadır. Bunun bir benzeri sizin makinenizde de vardır. Bu kadranın en önemli detayı; rakamların altında hareket eden ve ışığın yeterli olup olmadığını anlamamıza yarayan bir imleç (çizgi şeklinde) bulunmasıdır. Ayarladığımız poz değeri uygun ise imleç 0’ın altına gelir. Işık yetersiz kalmışsa (-) tarafta, fazla geliyorsa (+) tarafta duracaktır. Işık yetersiz ise perde hızını yavaşlatmalı ya da diyaframı açmalıyız. Tersine ışık fazla gelmişse ya perde hızını yükseltmeli ya da diyaframımızı kısmalıyız.

pozlama ekranı değerlendirme

Şimdi ISO değerini 100 vererek işe başlayalım. Bu aşamadan sonra diyafram açıklığının mı yoksa perde hızının mı bizim için önemli olduğuna karar vermemiz lazım. Eğer alan derinliğine önem vereceksek önce diyaframı, hareketi dondurmaya önem vereceksek hızı ayarlamalıyız.

Çekeceğimiz konu; bir gündüz vakti evimizin balkonundan görünen manzara olsun. Amacımız bu manzarada daha fazla detayın yer alması olduğuna göre alan derinliğinin daha yüksek olmasını sağlamamız gerekir. Bu durumda diyaframımızı kısık tutmalıyız. Biz diyafram değerimizi F11 seçelim. F11 ve daha kısık diyafram değerleri manzara fotoğraflarında yeterli alan derinliği elde etmek için idealdir.

Şu ana kadar ISO değerimizi 100, Diyafram değerimizi F11 girdik. Peki Perde hızımız ne olacak? İşte bunu yukarıda izah ettiğim pozlama değeri (poz telafisi) izleme ekranından bakarak bulacağız. Ne kadar usta olursanız olun, bu değerleri bulmak için pozometreyi kullanmak zorundasınız. Ekranımızda imleç (-) tarafta ise ışık yetersiz demektir. Yani perdemiz çok hızlı açılıp kapanacak ve içeri düşen ışık şiddeti yetersiz kalacaktır. Bu durumda Perde hızını yavaşlatmalıyız. Örnek: Enstantanemiz 1/1000 ise önce 1/500 daha sonra 1/250 gibi değerlere çekerek perde hızını düşürüz. Tersine imleç (+) tarafta ise ışık çok geliyordur ve perde hızımızı artırmamız lazımdır. İmleç sıfırın altına gelene kadar uygun istikamette perde hızımızı ayarladığımız anda doğru pozlama değerine ulaşmışız demektir. Bu manzara için doğru hız değerinin 1/125 olduğunu varsayalım. Poz değerlerimiz şu şekilde oluşmuştur:

Perde hızı (S)=1/125 sn
Diyafram açıklığı (A)= F11
ISO=100

Bu şekilde çekimimizi yaptığımızda gayet güzel pozlandırılmış bir fotoğraf elde ederiz. Peki şimdi aynı manzarada alan derinliğini düşürmek istediğimizi farzedelim. Ne yapmalıyız?

Elbette ki diyaframımızı açmalıyız. Makinemizin Av tuşuna basarak diyafram değerimizi F4 yapalım. Poz telafisi ekranında imlecin konumu ne olacaktır? Diyafram açtığımızdan dolayı içeriye giren ışık miktarı artacağından imleç (+) tarafına kayacaktır. İmleci tekrar 0’ın hizasına çekmek için içeri giren ışığı azaltmamız lazım. Bu durumda perde hızını artırmamız gerekir.  Şimdi diyafram açıklık değerlerini tekrar hatırlayalım:

1.0  1.1  1.2  1.4  1.6  1.8  2.0  2.2  2.5  2.8  3.2  3.5  4.0  4.5  5.0  5.6  6.3  7.1  8.0  9.0  10  11  13  14  16  18  20  22  25  29  32  36

Bu listeye göre F11’den F4′ kadar toplam 8 tam ve ara stop vardır. Yani poz değerimiz 8 stop yükselmiştir. Bunu tekrar eski konumuna çekmek için enstantane değerimizi ayarlayarak ışığı 8 stop karartmalıyız, yani hızı yükseltmeliyiz. 1/125’ten ileri 8 stop sayalım:

0,8  0,6  0,5  0,4  3  4, 5  6  8  10  13  15  20  25  30  40  50  60  80  100  125 160  200  250  320  400  500  640  800  1000  1250  1600  2000  2500  3200  4000

Yukarıdaki listeye göre 1/125’in 8 stop ilerisi 1/800’dür. Makinemizin hızının olması gereken yeni değeri 1/800’dür.

Bu durumda aynı manzarayı doğu pozlama çekeceğimiz yeni ayarlarımız aşağıdaki gibidir:

Perde hızı (S)=1/800 sn
Diyafram açıklığı (A)= F4
ISO=100

Çektiğimiz fotoğrafın pozlandırılması yani ışıklılığı aynı olmasına rağmen sadece alan derinliği değişmiştir. Benzer şekilde amaca yönelik pek çok değişikliği yapmamız mümkündür. Aşağıda verdiğim linkte bu ayarlara ilişkin bir uygulama hazırlanmış olup, doğru pozlama için yapacağınız ayarlar ve bu ayarların fotoğraf üzerinde neleri etkilediği izah edilmektedir.

http://www.canonoutsideofauto.ca/play/

canon pozbul

Aşağıdaki adreste bascek.com sitesinin hazırladığı oldukça güzel ve yeterli bir anlatım yer almaktadır. Bir çok makinenin ayar ve ekran detaylarını da vermesi bakımından bu yazıyı da okumanızı özellikle öneririm.

http://www.bascek.com/2679/fotograf-makinenize-hukmedin-ileri-cekim-modlari-p-a-s-m/


Etiketlendi:, , , , , ,

%d blogcu bunu beğendi: