Çekim Modları ve bu modlarda makine kullanım esasları

 

Sureti Alem Fotoğraf Derneği

Fotoğrafçılık Temel Eğitim Semineri

Hazırlayan Kemal BEĞENDİK

Ağustos 2016 Kayseri

4. Ders

Çekim Modları

 

nikon-5100 mod kadranı canon-700d mod kadranı

Çekim Modlarının tanımlamaları

mod P mod A mod Av mod S mod Tv mod M

AUTO: Otomatik çekim modudur. Genelde makineler üzerinde yeşil renkle gösterilir. Pozlama ayarları,  AF ve AE ölçüm tipi gibi tüm ayarların makine tarafından yapıldığı moddur. Bu modda ışık yetersizse makineniz  flaşı otomatik olarak açar.

Biz sadece konuyu kadrajlar ve deklanşöre basarız.

İleri çekim tekniklerinde yeri olmayan, usta fotoğrafçıların tercih etmediği bir moddur.

P (Program): ISO hariç diğer pozlama değerlerinin otomatik yapıldığı moddur.

Tanımdan anlaşılacağı üzere, makine ISO seçimini bize bırakmıştır. Seçtiğimiz ISO değerini referans alarak diğer ayarları (enstantane ve diyafram ayarını) kendisi yapar.

Bu modu profesyonel çekim tekniklerinin başlangıç aşaması kabul etmek de mümkündür. Zira bu modda makine bize beyaz ayarı (WB), poz telafisi (EV) yapma, AF bölgeleri seçme, AE alanı seçme, Braketting işlemi, seri çekim, flaşın EV değerlerine müdahale etme gibi birçok ayara müsaade eder.

Bu modu değişken ışık koşulları olan ortamlarda ayarlamalara yeterli zaman ayıramayacağımız durumlarda tercih edebiliriz.

Unutulmaması gereken önemli nokta, P modunda makine diyafram değerini, en açık değere ( en küçük f değerine) yakın bir değerle başlatır. Örneğin objektifimizin en açık f değeri 4, en kısık f değeri 22 olsun. Gündüz bir manzara çektiğimizi farzedelim; Makinemiz f:5,6 f:6,3 gibi  diyafram ve 1/250, 1/500 gibi bir pozlama ayarıyla çekimi yapacaktır. Ancak bu ayarlara mahkum olmadığımızı hatırlatalım. P Modu diyaframı kısmak istersek buna da imkan tanır.

P Modunun en önemli avantajlarından biri, ayar çarkını sağa sola çevirdiğimizde diyafram ve hız ikilisini düzenlemesidir. Ayar çarkını sola çevirince diyaframı kısarken, hızı azaltır. Bu sayede istediğimiz kısık diyafram sonuçlarına ulaşabileceğimiz gibi diyaframı açıp hızı da yükseltebiliriz.

Ayrıca poz telafisi tuşu  poz telafi  (ya da ayarını) kullanarak çekim sonucumuzu daha aydınlık ya da karanlık hale getirebiliriz. – pozlama girerek karanlık, + pozlama girerek aydınlık sonuçlara ulaşırız.

 

A (Av): Diyafram öncelikli otomatik pozlama modudur. (Aperture Value=Aperture Priority).

Canon makinelerde Av, Nikonlarda A ile gösterilir. A; Aperture kelimesinin baş harfidir ve Latince delik anlamına gelir. Delikten kastın diyafram açıklığı olduğunu söylemeye sanırım gerek yok.

Bu modda makine yine ISO’yu referans alarak, seçimini bize bıraktığı diyafram açıklığı değerine uygun olan enstantane (perde hızı) değerini kendisi ayarlar. Anlaşıldığı üzere bu modda ISO ve diyafram değerlerini biz ayarlarız, makine ise uygun hızı ayarlar. Bu ayarlar dışında diğer ileri çekim ayarları da bizim tarafımızca yapılabilir. (AF, AE, AE/AF Lock vs.).

Peki bu modu neden seçeriz?

Diyaframın ışık şiddetini ayarlama dışındaki en önemli diğer etkisinin alan derinliği (DOF) olduğunu söylemiştik.

Alan derinliğini artırmak ya da azaltmak istiyorsak uygun diyaframı tercih edip, hız ayarını makineye bırakmak bize daha rahat ve hızlı çalışma imkanı sağlar.

Örneğin manzara çekimi yaptığımızı farz edelim. Alan derinliğimizin geniş olması için kısık diyafram kullanmak zorundayız. Tam tersine alan derinliğini azaltmak için diyaframımızı olabildiğince açmamız gereklidir.

Alan derinliğini artırmak için Enstantane hızımızı 1/60 sn altına düşmemek kaydıyla f11 veya daha kısık (f16, f22 gibi) bir diyafram değerini ayarlayıp, sadece kadraja almak ve deklanşöre basmaktır. Eğer f11 diyafram ve 100 ISO’da, perde hızımız 1/60 saniyeden daha yavaş perde hızlarına düşüyorsa yapmamız gereken şey; ISO’yu yükselterek 1/60 sn veya üzerindeki perde hızına ulaşmaktır.

Sığ alan derinliği elde etmek (Bokeh etkisi) için diyaframı açmak, objeye yakın olmak ve dar açılı lens kullanmak (zoom yapmak) gerektiğini biliyoruz. En iyi Bokeh sonuçlar f:2,8 ve altında elde edilir. Burada önemli olan f:2,8 ve altında dar açılı bir lense sahip olmaktır.

S (Tv): Enstantane (hız) öncelikli otomatik pozlama modudur (Shutter Value=Shutter priority).

Nikonlarda S, Canonlarda Tv ile gösterilir. S harfi İngilizcedeki  Shutter kelimesinin baş harfidir. Shutter; Örtücü, kapatıcı demektir. T ise Timing (zamanlama) kelimesinin baş harfidir. Enstantane hızı ve Perde hızı dediğimiz ayar ile aynı anlama gelir.

Bu modda makine, perde hızı ve ISO ayarını bize bırakır, gerekli olan diyafram açıklık değerini kendisi ayarlar. Ayarlara ilişkin diğer tüm hususlar P ve Av modundaki gibidir.

Peki bu modu neden tercih etmeliyiz?

Perdenin açılıp kapanma hızının ışık şiddeti dışındaki en önemli diğer etkisi hareketi dondurma üzerinedir. Hız arttıkça hareketli cisimleri net yakalama imkanı elde ederiz, tersine hız azaldıkça hareketli olan cisim bulanık çıkar.

Örneğin dönen bir pervanenin hareketini net olarak dondurmak istiyorsak, Hızımızı yükselmeli ve tercihen 1/1000 sn ve üzerindeki hızlara çıkmalıyız. Tersine bir şelaleden akan suyun hareketine tül etkisi vermek istiyorsak bu durumda hızımızı düşürmeliyiz. (bu durumda tripod kullanmak zorunda kalabiliriz). Bu modda konu ve sahneye uygun hız değerimiz biz seçtikten sonra gerisini makine halleder ve bize daha kolay çalışma imkanı sunar.

M: Manuel pozlama modudur. Perde hızı ve diyafram ayarları bizim tarafımızca yapılır. Makine bizim seçtiğimiz ISO değerlerini referans alarak ölçüm yapar ve pozun uygun olup olmadığını pozlama değeri izleme kadranında bize gösterir.

Hedef, ibreyi 0’ın üzerine getirmektir.

pozlama ekranı değerlendirme

Bu mod tüm detaylarıyla ayrı bir ders olarak anlatılacaktır.

İleri düzey fotoğrafçılık için bu modu iyi kullanmak gereklidir. Özellikle + veya – EV değerleriyle çekimler yaparak etkileyici sonuçlara ulaşmak mümkündür.

manuel suzi

B (Bulb) Modu. Deklanşöre basıldığı sürece perde açık kalır, bırakınca kapanır. Bu mod 30 saniyeden daha uzun perde hızı gerektiren uzun pozlama (long exposure) çekimlerinde kullanılır.

Scene (sahne) Modları: Üreticiler tarafından belirli sahne koşullarına uygun olarak hazırlanmış ön ayarlardır.

nikon-d90-mode-dia EKN037571_C1550_Fea3._

çocuk elde titrer gece manzara gece portresi gün batımı havai fişek makro manzara mum parlak porte self portre spor ters ışık yüksek iso

U veya C (CU) Modları: U; User C ise Custom kelimelerinin kısaltmasıdır. CU, CA gibi farklı kısaltmalarla da gösterilmektedir. Kullanıcı tarafından belirlenen pek çok parametrenin önceden düzenlendiği hazır kullanım modlarıdır. Bu modlara geçerek evvelden hazırladığınız ayarları hızlıca seçmiş olursunuz.

 

Manuel Modda DSLR Kullanımı
(Enstantane, Diyafram, ISO ayarlamaları)

M yani Manuel modda makinenin hız ve diyafram ayarları bizim tarafımızdan yapılacaktır. Burada esas bilmemiz gereken şey; doğru ayarları nasıl bulacağımızdır.

Daha önce bahsettiğimiz üzere makine içinde pozometre (ışıkölçer) denilen bir sensör ( AE sensörü) yer almaktadır ve bu sensör kadraja alınan konunun ışık miktarını ölçerek hangi ayarlarla çekim yapacağımıza yol gösterir.

ISO ayarları ve Pozometre (AE sensörü =Işıkölçer)

AE sensörünün ölçüm hesaplamaları bütünüyle ISO değeri üzerine bina edilir.

Bu nedenle çekim sırasında kullanacağımız ISO değerini önceden belirlemeli ve ISO tuşuyla ya da menü içindeki ISO ayarları kısmından ayarımızı yapmalıyız.

Peki hangi ISO değeri kullanılmalıdır?

Bildiğiniz üzere ISO; sensörün ışığa olan hassasiyetini belirleyen bir ayardır.

ISO yükseldikçe sensörün ışığa hassasiyeti artar.

Makine içindeki pozometre, ISO’yu referans alarak, perde hızının ve diyafram değerinin ne olacağını belirlememizi sağlar.

Belirlenen bu değerleri çekim koşulları, konunun özellikleri ve bizim fotoğrafta elde etmek istediğimiz çeşitli hususlara göre yeniden düzenleriz.

ISO’yu yükselttikçe perde hızını da yükseltebilme ya da diyaframı daha da kısabilme imkanı elde ederiz.

Ancak yüksek ISO değerlerinde, sensörün yapısını oluşturan, ışık enerjisini algılayarak elektrik akımına çeviren mikro transistörlere daha yüksek voltaj gönderileceği için ısınma nedeniyle “Noise” adı verilen görüntüde kirlenme oluşur. Bu nedenle mümkün olan en küçük ISO değerini seçmek en uygun olanıdır.

Peki ortam için yeterli olan en düşük ISO değerini nasıl bileceğiz? Normal şartlarda, gündüz saatlerinde dış ortamda bir manzara fotoğrafı, insan fotoğrafı vs. çekiyorsak ya da flaşla çekim yapacağımız zaman ISO için ideal değer 100’dür.

Tripod kullanmadan elle çekim yaparken görüntüyü titretmeden kullanabileceğimiz en yavaş çekim hızı ise 1/60 sn’dir. Bu süre odak uzaklığı büyüdükçe daha da kısalır (daha hızlı perde hızlarını kullanmak gerekir).

Deneyimli bir fotoğrafçı 1/30 sn enstantane hızında da görüntüyü bulanıklaştırmadan çekim yapabilir. Ama aynalı DSLR kullanırken 1/15 sn ve uzun perde sürelerinde kimse görüntüyü titretmeden çekimi başaramaz.

O nedenle ortam ışığı; hız değerimizi 1/60 sn’nin altına inmemize müsaade etmiyorsa (yani karanlıksa) ISO değerimizi yükselterek, sensörün ışığa hassasiyetini yükseltiriz ve böylece daha hızlı perde sürelerinde çekimi gerçekleştirebiliriz. Ya da net alan derinliğini artırmak için diyaframı daha fazla kısmak istiyorsak ve bu durumda hız 1/60 sn altına geriliyorsa yine ISO’yu yükseltmemiz gerekir.

Öte yandan yüksek hareketli cisimlerin hareketini dondurmak için perdemizin çok kısa sürede açılıp kapanması gerekir (1/500 sn, 1/1000 sn. gibi).

Ortam ışığı az ise ve yüksek perde hızlarında çekim yaparsak, eksi pozlama oluşacak ve görüntü karanlık oluşacaktır. Zaten ışığın yetersiz olduğunu makinemizin pozlama değeri (poz telafisi) izleme kadranında da görebiliriz. Bu durumda ya diyaframı açmalı ya da ISO’yu yükseltmeliyiz.

ISO değerleri genellikle 100 ile başlar ve 2’şer kat artarak devam eder. Makinelerde karşınıza gelecek ISO değerleri; 50, 100, 200, 400, 800, 1600, 3200, 6400, 12800, 25600, 51200  ve 102400’dür.

100 ile 3200 arası ISO değerleri bir çok makinede yer alırken, 25600 ve üzeri değerler sadece son bir kaç yılda üretilen üst sınıf makinelerde mevcuttur.

Günümüzde Sony A7 S genişletilebilir ISO özelliğiyle 50-409600 aralığında ISO performansı sunmakta ve diğer markalardan açık ara önde gitmektedir.

Perde Hızı ve Diyafram ayarları

Enstantane; sensörün önünde yer alan ve görüntünün belirlenen süre kadar sensöre düşmesini temin eden perdenin (örtücünün) hız ayarlarına verilen addır.

Bu itibarla enstantanenin birimi saniyedir. Yani ne kadar saniye ya da saniyenin kaçta biri kadar süre ile perdenin açık kalıp, görüntünün sensör üzerine düşeceğini ifade eder. Genel olarak makinelerde şu enstantane değerleri yer alır:

B (Bulb), 30″  25″  20″  15″  13″  10″  8″  6″  5″  4″  3,2″  2,5″  2″  1,6″  1,3″  1″

0,8  0,6  0,5  0,4  1/3  1/4  1/5  1/6  1/8  1/10  1/13  1/15  1/20  1/25  1/30  1/40  1/50  1/60  1/80  1/100  1/125  1/160  1/200  1/250  1/320  1/400  1/500  1/640  1/800  1/1000  1/1250  1/1600  1/2000  1/2500  1/3200  1/4000  1/5000 1/6400 1/8000

Yukarıdaki mavi renkli değerler 1 sn ve 1 sn’den daha kısa perde açıklığına karşılık gelen sürelerdir. Kırmızı renkli olanlar ise 1 saniyeden daha uzun perde hızı değerleridir.

Bu sayılardan 1 , 1/2 ve 2 saniyenin katları şeklinde olanları tam enstantane stoplarıdır. Yani 30-15-8-4-2-1-1/2-1/2-1/4-1/8-1/15-1/30-1/60-1/125-1/250-1/500-1/1000-1/2000-1/4000-1/8000 şeklindeki sayılar tam stop değerleridir.

B modunda ise deklanşöre bastığınız sürece perde açık kalır, bırakınca kapanır. 1 sn’den sonraki enstantane değerlerinde ise 1 sn’den daha kısa süreler söz konusudur. Yani 1/”verilen değer“ kadar süre ile perdenin açık kalması gerçekleşir.

Örneğin 125 enstantane ile çekim yapmak demek; perdenin saniyenin 125’te 1’i kadar sürede (1/125 sn) açılıp kapandığı anlamına gelir. 1000 enstantane ise 1/1000 sn demektir.

Diyafram ise, objektifin içinde yer alan açıklık çapı ayarlanabilir bir delik oluşturan mekanik sistemdir.

Diyafram açıklığının ölçüsü olarak dünya genelinde kabul gören sistem İngiliz sistemidir.  Uluslararası diyafram birimi f / stop‘tur. İngiliz sistemine göre diyafram açıklık değerleri şu şekilde sıralanır:

f / 1- 1.4 – 2 – 2.8 – 4 – 5.6 – 8 – 11 -16 – 22 – 32 – 45 – 64

Bu f/stop değerleri tam f/stop değerleridir. Günümüzde pek çok makine ve lenste bu tam f/stop değerlerinin dışında, bu değerlerin yarısına veya üçte birine karşılık gelen ara f/stop değerleri de yer almaktadır.

1.0  1.1  1.2  1.4  1.6  1.8  2.0  2.2  2.5  2.8  3.2  3.5  4.0  4.5  5.0  5.6  6.3  7.1  8.0  9.0  10  11  13  14  16  18  20  22  25  29  32  36  45  64

Tam f/stop değerleri 2 sayısının karekökünün üsleridir.

Yani: √2=1,414213562373095’tir. Bu değer (1,4) F/1 den sonraki ilk tam F/stoptur. Bundan sonraki F/stop değeri (1,414213562373095)² dir ve sonuç 2’dir. diğer F/stop değerimiz (1,414213562373095)³ tür ve sonuç 2,82842712474619 dur ve 2,8 olarak yuvarlanır.

Bu şekilde (1,414213562373095)n değerleri diğer f/stop değerlerini verir. n değeri 4 olduğunda f değeri 4, ya da 7 olduğunda f değeri 11 olacaktır.

Objektifin markası, odak uzunluğu ne olursa olsun, F değerini 1 tam stop kıstığımızda makine içine giren ışık tam 2 kat azalır.  Tersine diyaframı 1 tam stop açtığımızda ise içeri giren ışık miktarı 2 kat artar.

F değerlerinde sayı büyüdükçe açıklık küçülür, sayı küçüldükçe diyafram açıklığı  büyür.

Resim1

Diyaframı kısmak demek; makinenin içine daha az ışık girmesini sağlamak demektir. Aynı zamanda diyaframı kısmak daha geniş Net Alan derinliği elde etmek anlamına gelir. Diyaframı açınca, makine giren ışık miktarı artar ve net alan derinliği azalır.

Diyafram açıklığının alan derinliğine etkisinde dair örnek. Kaynak: http://www.turknikon.com/alan-derinligi-nedir-dof-20956

Diyafram açıklığının alan derinliğine etkisinde dair örnek. Kaynak: http://www.turknikon.com/alan-derinligi-nedir-dof-20956

Şu ana kadar anlattıklarımızdan anlaşılacağı üzere, aynı kadraj ve aydınlanma özelliklerine sahip bir sahneyi, onlarca farklı ayar seçeneği ile çekmemiz mümkündür.

eşdeğer

 

Hız ile diyafram açıklığı arasında ters orantı söz konusudur. Yani aynı ışık düzeyine sahip fotoğraf elde edebilmek için diyaframı kısarsak perde hızını yavaşlatmalıyız ya da daha hızlı perde kullanırsak diyaframı açmalıyız. (birini artırırken diğerini azaltmalıyız).

Benzeri bir ilişki ISO için de geçerlidir. Ancak ISO değerleri ile diyafram ve perde hızları doğru orantılıdır. ISO’yu yükseltirsek perde hızını artırabilir, ya da diyaframı kısabiliriz.

Manuel Modda ayarlama nasıl yapılır?

pozlama butonları1

Makinenizin Mod kadranını M hizasına getirin. Burası manuel moddur. Bu modda tüm pozlama ayarlarını biz yaparız. Makine içindeki pozometreden ölçülen değerlerle, pozumuzun az mı fazla mı olduğu konusunda «EV değerlendirme kadranı» bize yol gösterir.

Ekran üzerinde yer alan yazı ve simgeler tüm makinelerde yaklaşık aynı olup, makine ve modele göre ekrandaki konumları değişiklik gösterebilir. Aşağıdaki şekilde makinenizin ekranında görebileceğiniz bu ayarlara ilişkin şekil ve işaretlerle bunların ne işe yaradıkları gösterilmiştir.

pozlama ekranı full

%d blogcu bunu beğendi: